Wat is klimaatverandering?
Klimaatverandering is de verandering op lange termijn in de wereldwijde of regionale klimaatpatronen. Het klimaat verandert voortdurend (zie video). Tot 1950 hadden natuurlijke oorzaken een grotere invloed op klimaatverandering dan de mens. Na 1950 kan het verloop van de gemiddelde wereldtemperatuur alleen verklaard worden door menselijke invloed mee te nemen in berekeningen.
Door de gevolgen die het klimaat en atmosfeer ondervinden door menselijke activiteiten, heeft een groep geologen voorgesteld het huidige geologische tijdperk met Antropoceen aan de duiden. Op 5 maart 2024 keurde de International Commission on Stratigraphy het voorstel af. Lees EOS blog Neen tegen het Antropoceen.
[Belangrijkste] oorzaken klimaatverandering
Broeikasgassen
Als de broeikasgassen afwezig zouden zijn, dan zou de temperatuur aan het aardoppervlak gemiddeld -18 °C bedragen (nu: +16 °C). Van dit temperatuurverschil van 34 °C komt 62% voor rekening van waterdamp, 22% door kooldioxide (CO2). De overige gassen met broeikaswerking zijn lachgas (N2O) of stikstofdioxide (NO2), methaan (CH4), ozon (O3) en cfk’s. Met uitzondering van waterdamp beïnvloedt de mens de concentratie van de broeikasgassen in de atmosfeer.
| Broeikasgas | Oorsprong van broeikasgas | Bijdrage aan het versterkt broeikaseffect (%) | Concentratie in atmosfeer | Opwarmend vermogen (GWP1) | Residentietijd2 in de atmosfeer (jaren) |
|---|---|---|---|---|---|
| Koolstofdioxide (CO2) | Verbranding van fossiele brandstoffen Ontbossing Verandering van bodemgebruik | Meer dan 50% | Van 280 ppm3 in 1750 naar 423 ppm in 2024 | 1 (referentie) | 100 |
| Methaan (CH4) | Veeteelt Rijstvelden Ontginnen fossiele brandstoffen Smelten van permafrost | 20% | Toename van 254% sinds 1750 | 28 | 12 |
| Distikstofoxide (N2O) | Gebruik van kunstmest | 6% | Van 270 ppm in 1750 naar 338 ppm in 2025 | 265 | 121 |
| Chloorfluorwaterstoffen | Synthetische gassen | 2% | Lastig meetbaar | Afhankelijk van gas: 1.300 tot 23.900 | Enkele maanden tot 50.000 jaar |
Het Albedo-effect
Dankzij het reflecterend vermogen (de ‘albedo’) van sneeuw en ijs wordt invallend zonlicht teruggekaatst, het heelal in. Van oudsher was de Noordpool met zijn dikke deken een natuurlijk koelelement. Naarmate de Noordpool minder wit wordt, wordt meer zonlicht geabsorbeerd en in warmte omgezet. Deze warmtestraling blijft gevangen in de atmosfeer en kan niet goed ontsnappen naar het heelal. Het gevolg is een zichzelf versterkende verdere opwarming van het wereldwijde klimaat: een voorbeeld van positieve terugkoppeling. Wat heeft jouw voorkeur op een zonnige, hete dag: een wit of een zwart T-shirt?
- Verbranding van fossiele brandstoffen: De uitstoot van CO2 bij het verbranden van kolen, olie en gas voor energieproductie, transport en industrie is een belangrijke bron van broeikasgassen.
- Ontbossing: Bossen slaan CO2 op, dus het kappen van bossen vermindert de opslagcapaciteit en draagt bij aan de toename van CO2 in de atmosfeer.
- Landbouw en veeteelt: Landbouwpraktijken, zoals methaanuitstoot door vee, en ontbossing voor landbouwgrond dragen ook bij aan de uitstoot van broeikasgassen.
Gevolgen
- Zeespiegelstijging:Smeltende ijskappen en thermische uitzetting van water door de opwarming van de aarde leiden tot een stijging van de zeespiegel, wat kustgebieden kwetsbaar maakt voor overstromingen.
- Extremer weer:Klimaatverandering leidt tot meer hittegolven, droogtes, overstromingen en zwaardere stormen.
- Veranderingen in ecosystemen:Planten en dieren moeten zich aanpassen aan de veranderende omstandigheden, wat kan leiden tot verschuivingen in leefgebieden, uitsterven van soorten en verstoring van ecosystemen.
- Gezondheidseffecten:Hittegolven kunnen leiden tot gezondheidsproblemen, zoals oververhitting en uitdroging, en de verspreiding van ziekten kan veranderen.
Oplossingen
Klimaatadaptatie: Maatregelen nemen om de gevolgen van klimaatverandering te beperken, zoals het versterken van dijken, het aanpassen van landbouwmethoden en het vergroten van de groenvoorziening in steden.
Vermindering van de uitstoot: Het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen is cruciaal, bijvoorbeeld door over te schakelen op hernieuwbare energiebronnen, energie-efficiëntie te verbeteren en duurzame mobiliteit te bevorderen.
Bronnen & meer informatie
- WWF: Wat is klimaatverandering?
- Climate Challenge: Klimaatverandering
- Hannah Ritchie, Pablo Rosado, and Veronika Samborska (2024) – “Climate Change” Published online at OurWorldinData.org
- NOS Collectie: Het klimaat verandert
- Global Warming Potential ↩︎
- De residentietijd van een broeikasgas in de atmosfeer verwijst naar de gemiddelde tijd die het gas in de atmosfeer blijft totdat het gas geen bijdrage meer levert aan het versterkt broeikaseffect. ↩︎
- Parts per million ↩︎