Handleiding onderzoeksverslag

Onderzoeksplan

Een onderzoeksplan is de planning van de uit te voeren stappen bij wetenschappelijk onderzoek en is verplicht bij schrijven profielwerkstuk of scriptie. Een onderzoeksplan is onderdeel van de onderzoekscyclus.

Een onderzoeksplan bestaat uit vier onderdelen:

• Inleiding
• Theoretisch kader
• Werkplan
• Literatuurlijst

1 Inleiding

Bij het tabblad Inleiding is de opbouw van de inleiding beschreven. In dit onderdeel een verdieping op: 1) afbakening onderzoeksverslag en 2) opstellen hypothese.

Een onderzoeksvraag is vaak te groot om eenvoudig te kunnen beantwoorden. Om het onderzoek beter uit te kunnen voeren is het verstandig om de onderzoeksvraag op te splitsen in een aantal deelvragen. Door een antwoord op alle deelvragen te vinden (= theoretisch kader), wordt de onderzoeksvraag beantwoord. De (voorlopige) onderzoeksvraag “Welke rol spelen hormonen bij planten?” is bijvoorbeeld op te splitsen in de volgende deelvragen:

• Wat zijn plantenhormonen?
• Welke soorten plantenhormonen bestaan er?
• Hoe beïnvloeden hormonen de groei en ontwikkeling van planten?
• Hoe werken verschillende hormonen samen of tegen elkaar in?
• Hoe wordt de productie van hormonen in de plant gereguleerd?

De definitieve onderzoeksvraag zou dan “Wat is de invloed van gibberelline op de stengellengte bij Pisum savitum?” kunnen zijn. Deze afgebakende onderzoeksvraag is helpend om te komen tot een kwalitatief goed wetenschappelijk werkplan. Hierbij wordt een hypothese opgesteld. Dit is de verwachte uitkomst van het onderzoek (en antwoord op de onderzoeksvraag). Een goede hypothese voldoet aan een aantal eisen:

• Een hypothese is gebaseerd op eerdere kennis.
• Een hypothese bevat een onafhankelijke variabele en een afhankelijke variabele.
• Een hypothese moet te ontkrachten zijn.

2 Theoretisch kader

Doel: Het onderzoek verankeren in bestaande wetenschappelijke kennis en onderbouwen met bronnen waarom een hypothese logisch is.

In het theoretisch kader is een verdieping waarin je de natuurwetenschappelijke theorie bespreekt die nodig is om het onderzoek te begrijpen. Dit kan zijn: wetten en formules, concepten uit biologie, natuurkunde en/of scheikunde, relevante modellen, gegevens uit eerdere onderzoeken, etc. 

Bronnen zoeken

Voor het theoretisch kader heb je veel (wetenschappelijke) bronnen nodig. Informatie kun je vinden in (wetenschappelijke) artikelen, boeken en op internet. Voor online-informatie kun je met een zoekmachine (bijvoorbeeld Google) zoeken op specifieke, geschikte zoektermen. Zoek op kernbegrippen uit je onderwerp. Als je te weinig relevante informatie vindt, probeer dan Engelse zoektermen of synoniemen voor je zoekwoorden.

• Wikipedia om in te lezen en/of je op weg te helpen (door bronvermeldingen bij artikelen). Gebruik Wikipedia niet als eerste bron.
• Wetenschappelijke publicaties op Google Scholar.
• Diverse manieren op Nationaal Kennisinstituut Onderwijs om (gratis) naar wetenschappelijke artikelen te zoeken.
• Raadpleeg websites van hbo’s en universiteiten. Deze bieden vaak ook hulp bij het schrijven van een profielwerkstuk.

Als je voldoende bronnen gevonden hebt, selecteer je welke je echt kunt gebruiken. Wat kan je helpen je onderwerp af te bakenen of je onderzoeksvraag te beantwoorden? Controleer of je voor alle onderwerpen voldoende informatie hebt. Noteer je bronnen meteen zoals deze volgens de APA-regels (֍) in de literatuurlijst komen te staan.

Bronnen evalueren 

Het evalueren van bronnen is belangrijk om vast te stellen of de bron bruikbaar is om te gebruiken voor het PWS. Hieronder een aantal tips om je te helpen bij het zoeken en vinden van de juiste bronnen die je kunnen helpen bij het beantwoorden van je onderzoeksvraag en deelvragen.

Evalueren op relevantie 

De relevantie achterhaal je door deze vragen te stellen:

• Draagt de bron bij aan het beantwoorden van de onderzoeksvraag of één van de deelvragen.
• Over welk deel van de onderzoeksvraag of één van de deelvragen geeft de bron informatie?
• Is de bron passend voor de context van jouw onderzoek?
• Hoe actueel is de bron? Wanneer is het onderzoek uitgevoerd?

Je vindt zelden een bron vindt die je onderzoeksvraag en deelvragen allemaal geheel beantwoordt. Je gebruikt dus verschillende bronnen voor de onderdelen van het PWS.

Evalueren op betrouwbaarheid 

De betrouwbaarheid (wetenschappelijkheid) van bronnen is na te gaan door drie soorten controles:

• Controle door anderen, voorafgaand aan de publicatie.
  • Redactie: redacties van wetenschappelijke tijdschriften zijn strenger dan die van niet- wetenschappelijke tijdschriften.
  • Uitgever: sommige uitgevers geven alleen wetenschappelijke boeken uit.
  • Peer review: sommige tijdschriften maar ook sommige boekuitgevers vragen deskundigen een (blind) oordeel voor publicatie.
  • Zoekmachine/online bibliografie: sommige zoekmachines nemen alleen artikelen uit hoogwaardige, peer reviewed, tijdschriften op als Scopus en Web of Science. Deze zitten wel achter een betaalmuur.
  • Financier: sommige tijdschriften vereisen dat bij onderzoek wordt aangeduid wie het gefinancierd heeft.

• Controle door anderen, achteraf
  • Bespreking: zijn de recensies over het boek positief?
  • Citaten: wordt het artikel/stuk vaak geciteerd en wat wordt er dan over gezegd?

• Controle door jezelf
  • Is de auteur vermeld en is tekst van recente datum (bij webpagina’s)?
  • Affiliatie auteur: aan welk instituut (zoals universiteit) is de auteur verbonden?
  • Wie is de doelgroep (vooral bij website en rapporten)?
  • Bevat bron expliciete vraagstellingen en conclusies?
  • Is er een verantwoording van de gebruikte methode? Hoe is het onderzoek uitgevoerd? Waar zijn de gegevens op gebaseerd?
  • Zijn er voldoende literatuurverwijzingen en zijn deze van hoge kwaliteit/betrouwbaar?
  • Wat is het niveau van taalgebruik en taalverzorging?

3 Werkplan

Om het onderzoek uit te voeren gebruik je experimenteel onderzoek. In het werkplan (zie ook tabblad Werkplan) verantwoord je de keuzes die je maakt met als doel het onderzoek reproduceerbaar te maken. Je beschrijft onderstaande onderdelen:

• Lijst met gebruikte materialen (en apparaten).
• Een concrete beschrijving volgens kookboekmethode van de methode (incl. meetinstellingen, variabelen, foto’s proefopstelling, …).
• Uitleg hoe resultaten tot stand komen en hoe deze verwerkt worden.

Kwaliteitseisen 

Om ervoor te zorgen dat het onderzoek van zo hoog mogelijke kwaliteit is, moet het onderzoek voldoen aan de kwaliteitseisen. Belangrijke kwaliteitseisen zijn betrouwbaarheid, validiteit en representativiteit.

Betrouwbaarheid 

Een meetinstrument is betrouwbaar als er geen sprake is van meetfouten en de kans op toeval klein is. Als dezelfde meting (ongeveer) dezelfde resultaten oplevert bij herhaling dan is het onderzoek betrouwbaar. Hoe groter de overeenkomst tussen elke meting, hoe kleiner toevallige schommelingen die het meetinstrument beïnvloeden. Leg in het onderdeel ‘methode’ van het onderzoeksverslag uit hoe jij zorgt voor een zo betrouwbaar mogelijk onderzoek. 

Validiteit 

Validiteit betekent dat de onderzoeker meet wat hij wil meten. Validiteit van een meetinstrument geeft aan in hoeverre de meting van het beoogde verschijnsel geldig is. Een onderzoek is valide als je resultaten passen bij wat je te weten wilt komen. Dit lijkt heel vanzelfsprekend maar heel vaak zie je dat dit niet gebeurt. Meet je wat je wilt meten? Gebruik je het meest geschikte instrument of apparaat om je metingen uit te voeren? Als je bijvoorbeeld iemands lengte wilt meten dan doe je dat zeker niet met een balans, maar ook niet met een geodriehoek. Leg in het onderdeel ‘methode’ van het onderzoeksverslag uit hoe jij zorgt voor een zo valide mogelijk onderzoek. 

Representativiteit

Bij een representatief onderzoek is de steekproef een exacte afspiegeling van de totale doelgroep (populatie). Hierdoor zijn de resultaten betrouwbaar en generaliseerbaar voor de hele groep. De belangrijkste voorwaarden voor een representatieve steekproef zijn:

• Willekeurige selectie: Iedereen binnen de doelgroep heeft een gelijke kans om geselecteerd te worden (aselecte steekproef).
• Juiste verhoudingen: Kenmerken zoals leeftijd, geslacht, opleidingsniveau en inkomen komen in dezelfde mate terug als in de totale populatie.
• Voldoende omvang: Het aantal respondenten moet groot genoeg zijn om statistisch betrouwbare uitspraken te kunnen doen.

Meer uitleg en voorbeelden om de kwaliteit van een onderzoek te beoordelen.

Data verzamelen & analyseren

Maak een stappenplan voor het verzamelen en analyseren van de data. Let op dat je zorgvuldig omgaat met de data die je hebt verzameld. Verwerk elke meting die je doet. Ga gestructureerd te werk met de data die je verzamelt. Verwerk metingen bijvoorbeeld elke keer op dezelfde manier als je een experiment doet. Vraag je begeleider om tips. 

Zorg ervoor dat je goed bijhoudt wat je doet en waar je eventueel tegenaan loopt. Dit verwerk je in een proceslogboek. Hierin verantwoord je de keuzes die je hebt gemaakt voor en tijdens het onderzoek en vormt mede een verantwoording van het uitvoeren van het onderzoek.

3 Literatuurlijst

Een literatuurlijst maakt onderdeel uit van je onderzoeksplan. Deze is opgesteld volgens APA-regels (֍).