Handleiding bij het vak biologie
Inhoudsopgave
A Het maken van een biologische tekening
B Microscopie: het maken en bekijken van een preparaat
C Het schrijven van een practicumverslag of onderzoeksverslag
D Het maken van een flap
E Een stuk tekst bestuderen
F Een toets voorbereiden (m.b.v. mindmapping)
A Het maken van een biologische tekening
Hieronder zie je een schematische tekening van een plantencel. Het is de bedoeling dat je op een dergelijke manier al je tekeningen inlevert. Dit betekent:
- Een tekening met linksboven op het tekenpapier: de titel, het aanzicht (buitenaanzicht, lengte- of dwarsdoorsnede, etc.), of tekening schematisch of natuurgetrouw is, de vergroting (bij gebruik van loep/microscoop), eventueel of je een kleurstof gebruikt hebt en/of de vindplaats en datum en je naam;
- Teken precies wat je ziet;
- Maak de tekening niet te klein;
- Maak eventueel eerst een overzichtstekening door alleen de grenzen van de weefsels zo nauwkeurig mogelijk weer te geven. Teken vervolgens groepjes cellen in detail;
- Houd rechts van de tekening ruimte over voor het benoemen van de onderdelen;
- Maak je tekening met strakke lijnen. Niet te dik, zodat je eventueel nog kunt gummen;
- Zet de namen van de onderdelen horizontaal onder elkaar. Trek een rechte lijn (met liniaal) tussen het onderdeel en de naam;
- Gebruik maar één kant van je tekenpapier.
| Cel van een boterbloem Lengtedoorsnede Schematische tekening Vergroting: 400x (Kleurstof: n.v.t.) John Doe, C3a  |
B Microscopie: het maken en bekijken van een preparaat
Een preparaat maken
- Neem een schoon en droog objectglas.
- Doe hierop een druppel water, tenzij je een kleurstof of andere vloeistof moet gebruiken.
- Leg wat je wilt bekijken in het water. Soms kun je van (delen van) een organisme meteen een preparaat maken. Als dit niet gaat, moet je eerst een vliesdun plakje afsnijden.
- Leg voorzichtig het dekglas erop om luchtbellen te voorkomen. Overtollig water kun je weghalen met filtreerpapier.
- Bekijk fimpje maken van een preparaat op bioplek.
Een preparaat bekijken
- Leg het preparaat op de tafel. Klem het tussen de klemmen om verschuiven te voorkomen. Zorg dat het object boven het gat in de tafel ligt.
- Begin met scherpstellen met de kleinste vergroting (dus oculair 10x in de tubus en objectief 4x recht onder de tubus). Wanneer dat niet zo is, draai je aan de grote scherpstelschroef, zodat de afstand tussen de tafel en de objectieflens wordt vergroot. Draai daarna aan de revolver en richt de kleinste objectieflens (4x) naar beneden.
- Zet de lamp aan. Stel de belichting met de diafragma zo in dat je kijkend door de microscoop een helder verlicht, rond veld ziet.
- Draai met de grote schroef de tafel zo dat het objectief slechts enkele mm boven het preparaat komt te zitten. Doe dat terwijl je van opzij naar de microscoop kijkt.
- Kijk met een (ontspannen) oog door de oculair en houd je andere oog open. Draai nu langzaam met de kleine schroef de tafel omlaag totdat een scherp beeld van het voorwerp ontstaat. Lukt dit niet: begin dan bij het vorige punt. Door je preparaat een beetje heen en weer te bewegen, weet je zeker dat je inderdaad het object in beeld hebt.
- Doe het diafragma wat dicht als het beeld te sterk verlicht is. Stel de scherpte indien nodig bij met de kleine schroef.
- Zoek in het preparaat naar een deel dat je nader wilt bekijken. Verplaats het preparaat zodanig, dat dit deel in het midden van het beeld komt te liggen.
- Draai voor een sterkere vergroting, zonder aan de stelschroeven te draaien, een ander objectief (10x) voor. Stel de scherpte bij met de kleine schroef en controleer of met een andere diafragmaopening een scherper beeld verkregen wordt. Herhaal deze stap eventueel voor een nog sterkere vergroting.
- Zorg in alle gevallen dat het objectief het preparaat niet raakt. De lens kan worden beschadigd en de glaasjes kunnen breken.
 Onderdelen van de microscoop 1: tubus, 2: revolver, 3: objectief, 4: klemmen, 5: diafragma, 6: lamp, 7: oculair, 8: statief, 9: tafel, 10: grote en kleine (verstel)schroef en 11: voet. |
C Het schrijven van een practicumverslag
- Een verslag van een practicumopdracht schrijf je altijd op gelinieerd papier. Je beschrijft slechts één kant.
- Tekeningen en grafieken worden altijd op tekenpapier gemaakt. De tekeningen en grafieken worden uitgeknipt en in het verslag geplakt. Gebruik de tekenregels.
- Aan de bovenkant van een practicumverslag noteer je je naam en klas.
- Daarna bedenk je een titel die het beste bij het onderzoek past.
- Gebruik altijd voldoende ruimte.
- Elk verslag bestaat uit de volgende zes onderdelen. Deze onderdelen worden hieronder uitgelegd.
- Een practicumverslag kan ook worden uitgewerkt met behulp van de computer: Opzet onderzoeksverslag.
1. Inleiding |
In de inleiding is vaak een stukje achtergrondinformatie te vinden. De inleiding bevat in ieder geval het doel van het practicum en verder de onderzoeksvraag. |
2. Hypothese |
Het is van groot belang om voor het practicum je af te vragen wat de uitkomsten van het practicum kunnen zijn. Je formuleert een hypothese als volgt: als ... dan ... , omdat ... . |
3. Materiaal & methode |
Hierin geef je weer welke materialen je nodig hebt voor het practicum. Verder schrijf je onder dit kopje in het kort op hoe je iets gaat onderzoeken. |
4. Resultaten |
Onder dit kopje noteer je alle waarnemingen. Vaak moet je waarnemingen in een grafiek zetten om een goed overzicht te krijgen. |
5. Conclusie |
Onder dit kopje geef je weer of je hypothese wel, niet of gedeeltelijk klopte. Verwijs ook naar je hypothese en resultaten. |
6. Discussie |
In de discussie probeer je verklaringen geven voor een niet correcte hypothese. Ook kun je opvallende waarnemingen tijdens het practicum vermelden en proberen te verklaren. Wanneer je door het practicum nieuwe vragen hebt bedacht, of een ander practicum bedacht hebt, kun je dit hier ook noteren. |
D Het maken van een flap
Een flap is bedoeld om een niet te groot onderzoek kort en bondig weer te geven. Een lezer uit hetzelfde vakgebied moet in staat zijn om de flap zonder uitleg te lezen. Een flap leent zich in het bijzonder voor het presenteren van onderzoeksresultaten en bestaat uit een groot vel papier waarop in het kort (met grote letters) de belangrijkste uitkomsten van een onderzoek staan vermeld. Vaak hangen er veel flappen naast elkaar; een flap moet dus op een originele manier de aandacht trekken. Een flap bevat weinig tekst, maar in ieder geval wel de volgende onderdelen:
- Pakkende titel, met vermelding van de namen van de auteurs/onderzoekers;
- Duidelijke inleiding (doel van het onderzoek);
- Weergave van de belangrijkste resultaten (liefst grafisch);
- Discussie, resulterend in een conclusie.
De inleiding moet bestaan uit een doel, het idee en zonodig een uitleg van je werkwijze. De resultaten moet je overzichtelijk presenteren, bij voorkeur in een grafiek. Let er bij de discussie op dat je aangeeft hoe je tot je conclusie bent gekomen en dat de conclusie aansluit bij je titel en je doel.
E Een stuk tekst bestuderen
Hieronder wordt een methode aangereikt hoe je een stuk tekst kunt bestuderen en hoe je jouw eigen aantekeningen kunt maken. Als voorbeeld wordt gebruikt het onderwerp 'Voedingsmiddelen en voedingsstoffen'.
1. Overzicht krijgen | ||
Lees de tekst een keer door en let daarbij op: |
||
De titel | ||
De kernwoorden / kernzinnen |
Waar gaat het over? Weet ik hier al iets van? Herken ik het? | |
Moeilijke woorden |
Zoek de betekenis op. | |
Verwijzingen in de tekst naar afbeeldingen |
Zoek de afbeelding en bekijk deze. | |
2. Begrijpend lezen | ||
Lees de tekst door en houd papier en pen bij de hand. |
||
Noteer de kernwoorden (-zinnen) als aantekening naast elkaar op papier: bijv. | ||
Probeer de betekenis van de kernwoorden (-zinnen) te begrijpen en vraag je af waarom deze in de tekst behandeld worden. |
Vergelijk jouw kernwoorden met de begrippen die in de samenvatting genoemd worden. Bekijk hoe deze geordend zijn en vraag je af waarom op deze manier. | |
Vraag je af op welke manier het begrip in de tekst aan de orde komt: |
Voorbeelden: | |
3. Opdrachten maken | ||
Je kunt nu het beste de opdrachten maken die in je boek staan. Antwoord zoveel mogelijk in hele zinnen. |
De meeste opdrachten in het boek zijn bedoeld om je te helpen de tekst te bestuderen en je tot nadenken te zetten. De antwoorden zijn dan ook
in de tekst terug te vinden. | |
Als je klaar bent met de opdrachten uit het boek heb je jezelf nog niet voldoende verdiept in alle onderdelen van de tekst. | ||
4. Inzicht krijgen | ||
Maak eigen vragen over de tekst. Zet deze als aantekening in je schrift. Geschikte vragen beginnen vaak met: Waarom ...? Hoe komt dat ...? Wat is het verschil tussen ...? Etc. |
Voorbeelden: | |
Maak een schema met de kernwoorden. Zet deze als aantekening in je schrift. |
||
F Een toets voorbereiden
- Zorg ervoor dat je op tenminste twee verschillende dagen met de voorbereiding bezig bent.
- NOOIT BEGINNEN MET HET LEZEN VAN DE TEKST (Je hebt de tekst al eerder bestudeerd!).
- Je neemt per paragraaf de kernwoorden voor je (eigen aantekeningen). Je controleert of je de betekenis uit je hoofd kent. Dit herhaal je tot dit het geval is. De meeste kernwoorden staan ook in je boek. Wanneer de kernwoorden onderdeel van een tekening zijn, probeer je deze in te de tekening te benoemen. Je kunt zelf ook een eenvoudige tekening maken. Je controleert verder of je nog weet welk verband er bestaat tussen de kernwoorden.
- Je neemt per paragraaf de opdrachten door je die jezelf hebt gemaakt. Je controleert of je de vragen op de juiste manier kunt beantwoorden: eerst antwoorden en dan pas in de tekst opzoeken. Waarschijnlijk zul je nu voor het eerst de tekst in het boek weer lezen. Let extra op de opdrachten waarin je (al eerder) fouten had gemaakt.
- Je bekijkt de aantekeningen die in de les gemaakt zijn. Vraag jezelf af wat de betekenis hiervan is.
- Bekijk de afbeeldingen in je boek en controleer of je begrijpt wat de bedoeling ervan is.
- Eventueel kun je de samenvatting in het boek (of op de methodesite) nog gebruiken om snel een overzicht te krijgen van de belangrijkste onderdelen. Denk eraan dat dit nooit voldoende is.
Binnen de biologie is het van belang dat je opgedane kennis in nieuwe situaties kan toepassen. Een mindmap kan bij het studeren helpen details van hoofdzaken te onderscheiden en informatie logisch te ordenen in het geheugen. Een mindmap is dan ook een ideaal hulpmiddel om je voor te bereiden op toepassings- en inzichtsvragen. Zie ook: Mindmapping.